Blog door Janine Schouls

Een Eenzame Uitvaart...

Een vrouw lag drie weken dood in haar woning en niemand had iets gemerkt, een zwerver in een grote stad overlijdt en er is niemand die zijn uitvaart op zich kan- of wil nemen, een kind binnen een gezin overlijdt en er is geen verzekering afgesloten voor uitvaartkosten… Schrijnende verhalen uit soms grote steden waarbij we soms vol ongeloof het verhaal tot ons nemen via de TV of de krant. Maar wij wonen niet in grote steden en we kennen toch allemaal onze buurman of buurvrouw bij de voornaam? Zo’n vaart zal het bij ons op Schouwen-Duiveland niet lopen?

Toch maak ik in mijn werk als uitvaartbegeleider regelmatig ook zaken mee die naast intens verdrietig soms ook schrijnend te noemen zijn. Ook op ons eiland komt het voor dat er mensen overlijden waarvoor niemand zich verantwoordelijk acht. Dat heeft vaak niets te maken met de band die men met elkaar heeft gehad. Maar vaak alles met de financiële consequentie die er aan vast zit op het moment dat iemand die verantwoordelijkheid op zich wil nemen.

Ik zal twee recente voorbeelden geven om het duidelijk te maken:

Een mevrouw overlijdt in het bijzijn van haar dierbaren. Er zijn geen kinderen en zij heeft aan haar familie nog bij haar leven doorgegeven dat zij een uitvaartverzekering heeft die de kosten van de uitvaart zullen gaan dekken. Nu blijkt bij navraag bij betreffende verzekering dat er al jaren een achterstand in de betaling is en keert de verzekeringsmaatschappij alleen de inleg op de polis van mevrouw uit. U begrijpt het al, veel te weinig om de totale kosten van de uitvaart mee te kunnen voldoen. Te goeder trouw heeft een familielid zich opgeworpen als opdrachtgever van de uitvaart. En dat familielid blijft nu achter met de kosten die betaald moeten worden. Naast het verdriet om de dood van tante komen er opeens heel andere emoties om te hoek kijken, hoe nu verder?

De enige mogelijkheid die er dan nog rest is om afstand te doen van de negatieve nalatenschap en de uitvaart bij de Gemeente neer te leggen. Maar in dat geval mag de Gemeente ook bepalen wat er gaat- of dient te gebeuren.

In artikel 21 van de Wet op de lijkbezorging staat dat de gemeente de plicht heeft om de uitvaart te verzorgen als er iemand binnen de gemeentegrenzen overlijdt waarvan geen nabestaanden zijn of waarvan de nabestaanden niet voor de uitvaart willen opdraaien. Maar hoe de uitvaart wordt uitgevoerd, verschilt per gemeente. Daarbij heeft de gemeente ook nog eens het recht om na de uitvaart te proberen de uitvaartkosten te verhalen op bloed- en aanverwanten, ongeacht of men afstand van de erfenis heeft gedaan (artikel 392 Burgerlijk Wetboek).

In de grote steden noemen ze een uitvaart waarvoor de gemeente de kosten op zich dient te nemen omdat niemand anders zich daarvoor beschikbaar stelt en waar geen nabestaanden bij aanwezig zijn “een eenzame uitvaart”.

En dan het verhaal van de meneer die dicht bij het strand woonde. Een kleine groep mensen staat al jaren om meneer heen. Zij verzorgen hem, bezoeken hem en er is dagelijks contact. Op een dag vinden ze hem hangend in zijn stoel. Hij blijkt een aantal uren eerder te zijn overleden. Hij is niet onbemiddeld, heeft een eigen woning en zelfs spaarcentjes op zijn bankrekening. Het kleine groepje mensen gaat bellen met een notaris om te bezien welke zaken zij dienen te gaan regelen en ondertussen bellen ze met ons om de verzorging van meneer op ons te gaan nemen. Er blijkt een erfgenaam benoemd te zijn, maar die wil geen opdracht geven voor de uitvaart totdat inzichtelijk is hoe alles geregeld is en dat gaat een aantal dagen duren. Begrijpelijk, maar daar kunnen we niet op wachten.

Het kleine gezelschap zit met de handen in het haar. Een handtekening zetten onder het opdrachtformulier voor de uitvaart maakt hen persoonlijk verantwoordelijk. Er komen zelfs tranen aan te pas. “Dit zou hij nooit gewild hebben”, zegt één van de mannen. “Tjonge, nu kunnen we zelfs geen advertentie in de krant zetten”. Zo triest, vinden ze het, dat na alle jaren van liefdevolle zorg, hij nu alleen op weg zal gaan naar het crematorium.

Toen je begon met het lezen van deze column had je vast niet gedacht dat dit soort zaken ook tot eenzame uitvaarten zou kunnen leiden. Wat was het fijn geweest als mevrouw het had aangedurfd om met haar dierbaren in gesprek te gaan over haar financiële situatie. Het had een hoop verdriet, ongeloof en ellende kunnen besparen.

En voor meneer: Ik weet dat jouw dierbaren met alle inzet hebben getracht jou een mooi en waardevol afscheid te willen geven. Soms lopen de zaken zoals ze gaan en is het wat het is. In de dagen dat hij bij ons verblijft ga ik soms even bij hem zitten. Op de dag van zijn vertrek doen we hem liefdevol uitgeleide. Een eenzame uitvaart voor deze meneer… of toch niet?

Aan liefdevolle gedachten, Troost zoeken bij elkaar, thuis zijn favoriete muziek opzetten of een kaarsje branden hangen namelijk geen prijskaartjes.

Gedicht van F. Starink (1958-2018), dichterscollectief van de eenzame uitvaart:

Iedereen kent ze: de grauwe ruiten
die als doffe ogen in de gevels hangen
de gesloten leden, de mooie lappen
waarachter onzichtbare mensen wonen.
Iedereen kent ze: de onzichtbare mensen
die op banken en bedden liggen, achter
deuren zonder naam erop, iedereen kent ze,
de deuren, de ramen, niet de mensen.

WhatsApp WhatsApp ons